Մեր խոհերը
ՍՓԻՒՌՔԻ ՀԱՅ ԿՈւՍԱԿՑՈւԹԻՒՆՆԵՐՈւ ՆԵՐԳԱՂԹԸ (*)

Կուսակցութիւնները հաւաքականութեան մը մէկ մասնիկը կը կազմեն.կը ներկայացնեն դասակարգ մը որուն շահը պաշտպանելու կոչուած են:Կուսակցութիւններու քարոզչութիւնը պատկանեալ ժողովուրդին ծառայելն է:Կուսակցութիւնները համակրանք կը վայելեն երբ իշխանութեան գլուխը կը գտնուին և իրենց որդեգրած քաղաքականութիւնը կը նպաստէ հասարակաց շահուն:Կուսակցութիւն մը կը կորսնցնէ իր հեղինակութիւնը երբ կը շեղի իր ուղեգիծէն:Հայ ժողովուրդը յետ բռնատիրական շրջաններու ունեցած է գլխաւոր չորս կուսակցութիւններ:

1) Հնչակեան Սոցեալ Դեմոկրատ կուսակցութիւն հիմնուած 1887թ. Ժընեւ:
2) Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն հիմնուած 1890թ.Թիֆլիս:
3) Հայ Ռամկավար Ազատական կուսակցութիւն հիմնուած 1919թ.Կ.Պոլիս:
4) Հայ Համայնավար կուսակցութիւն հիմնուած 1920թ.Երևան:
Որքան հետաքրքրական է տեսնել թէ ազգի մը ծառայելու և պաշտպան կանգնելու կոչուած Հայ կուսակցութիւնները հիմ հաստատած էին օտար ափերու վրայ:Արդէն մենք հայերս չե՞նք որ հարստացուցած ենք օտար մշակոյթներ այլ ազգի երկիրներու մէջ:


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ Ա. ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹԻՒՆ
28 Մայիս 1918թ. անդամահատուած Հայաստանը դարձաւ անկախ երկիր մը մօտ 10 հազար քառակուսի քիլօմեթրի վրայ 800 հազար բնակիչներով որուն կէսը 1915թ. Օսմանեան ջարդերէ մազապուրծ ազատած հայ ժողովուրդի բեկորները կը կազմէին: Թրքական թնդանօդները Երևանէն 7 Քիլօմեթր հեռաւորութեան վրայ տեսանելի դարձած էին.(տես "Հայաստանի
Հանրապետութւն" հրատարակուած 1928թ.Սիմոն Վրացեան) :Թուրքիա իր «Բանթիւրքիզմի» ծրագիրը կը ջանար ի գործ դնել. Հայաստանի մը գոյութիւնը իր ոտքին խոցուած փուշ մըն էր:
Կովկասեան շրջանը կռուախնձոր դարձած էր ի սկզբանէ նախ Ցարական յետոյ Յեղափոխական Ռուսաստանի և Արևմտեան երկիրներու ի մասնաւորի
Բրիտենական Կայսրութեան միջև: Թուրքիա նկատի ունենալով իր աշխարհագրական դիրքը օժանդակութիւն կը վայելէր թէ Խորհրդային Ռուսաստանէն թէ Արևմտեան պետութիւններէ:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ Բ. ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹԻՒՆ
29 Նոյեմբեր 1920թ. Հայաստան կը միանայ Ռուսաստանի ու մաս կը կազմէ Խորհրդային համակարգի:70 տարիներ Հայաստան բոլորեց ցնծալի ու ցաւալի դրուագներ .առանց Արցախի և Նախիջևանի Հայաստանի տարածը 29 հազար քառակուսի Քիլօմեթր էր 3,5 միլիօն բնակչութեամբ: Երկրորդ Աշխարհամարտի ընթացքին Հայաստան 300 հազար զոհ տուաւ:Արտասահմանի հայերն ալ պայքարեցան զանազան երկիրներու մէջ զինուորագրուելով Ազգային բանակներու մէջ:Երիտասարդներ բարթիզանական կռիւներ մղեցին զաւթիչ Գերմանիոյ դէմ,ուր ի յայտ եկաւ Միսաք Մանուշեանը որուն խմբակը սարսափ կ'ազդեր Գերման սպայակոյտին:
Պատերազմէն յետոյ Խորհրդային համակարգը հոգեւարքի շրջան մը բոլորեց:

7 Դեկտեմբեր 1988թ. կործանարար երկրաշարժ մը սաստեց Մայր Հայրենիքը պատճառ դառնալով բազմահազար զոհերու:Ղարապաղեան Ազատագրութեան Կոմիտէն պայքար կը մղէր Արցախը ազատագրելու համար Ազերբեճանի լուծէն: Խորհրդային կարգերը փուլ եկան :

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ Գ. ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹԻՒՆ
21 Սեպտեմբեր 1991թ. Հայաստան հռչակեց իր անկախութիւնը և մաս կազմեց Մացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (O.N.U.): Հայաստան տիրացած իր վեհապետութեան : Այժմ Հայաստան որպէս ազատ ու անկախ երկիր կը վայելէ Աշխարհի բոլոր տէրութիւններու յարգանքն ու հասկացումը.ան հաստատած է դիւանագիտական կապեր,միայն Ազերբէյջան ու Թուրքիա է, որ մերժած են դիւանագիտական կապերը ու շրջափակած երկիրը սահմանները փակ պահելով անհատներու ու ապրանքներու ազատ երթևեկի: Հայաստան իր վերելքի շրջնը կը բոլորէ.հզօր երկիր մը կախեալ է իր ժողովուրդի բարի կամեցողութենէն,օտար երկիր մը իր օժանդակութիւնը կը մատուցանէ միայն այն ժամանակ երբ փոխադարձ շահ մը կ'ակնկալէ:Յիշենք Եղիշէ Չարենցը որ կ'ըսէր "Հայ ժողովուրդ քու զօրութիւնդ քու միութեան մէջ է որ կը գտնես":

Այսօր Հայ Սփիւռքը Հայաստանի թոքը պէտք չէ նկատուի ապա թէ ոչ Հայաստան առանց Սփիւռքի շնչահեղձ կը դառնայ:1999թ. Հայաստանի Ազգային Ժողովի մէջ տեղի ունեցած սպանդը,ապա Հյաստանի Կոմկուսի Ա. Քարտուղար Սերգեյ Բադալեանի «առեղծուածային» մահը որոնք ցարդ բացայայտ լուսաբանութիւններու առարկայ կը մնան Դամոկլեան սուրի նման կը ճոճի Հայաստանի գլխուն վերև.միայն զգոյշութիւնը, շրջահայացութիւնը ու միասնութիւնը կրնան ի դերև հանել Հայրենիքի դէմ ծրագրուած դաւադրութիւնները:

*
* *

Ընդհանուր առմամբ արտասահմանի մէջ քաղաքական կուսակցութիւններու ու առժամիեայ կառավարութիւններու էութիւնը արդարացի կը նկատուի երբ պատկանեալ երկիրները ինկած են օտար լուծի տակ:1939-1940թ. երբ Գրմանիա իր գրաւման տակ առած էր գրեթէ բոլոր Եւրոպան.կարգ մը երկիրներ փոխադրած էին իրենց կառավարութիւնը Անգլիա, որ զերծ մնացած էր Գերման գրաւումէ.հոն կը գտնուէին Բոլոնիոյ,Պէլժիոյ, Նորվէկիոյ առժամեայ կառավարութիւնները:1958թ.FLNը հիմնած էր առժամեայ Ալժերիական կառավարութիւնը Եգիպտոսի մէջ.երբ պատերազմները վերջ գտան՝ լուծի ենթակայ երկիրները տիրացան իրենց անկախութեան արտերկրի բոլոր քաղաքական ու կառավարական կառոյցները վերադարձան իրենց երկիրը:

*
* *

Հայաստան իր Գ.րդ Հանրապետութեան կառոյցով բոլորեց աւելի քան 15 տարի:Իշխանաւորներու քաղաքական ու տնտեսական մարզերու մէջ ունեցած հասունութիւնը,պետական մարդոց անփուտ կեցուածքը միայն կրնայ սատարել երկրին շուտափոյթ վերելքին:Հաւաքականութիւն մը երբ միապետական ոլորտը կը լքէ ու կը դառնայ դէպի ժողովրդավարական համակարգի շատ բնական է որ նոր դրոյթը բախի մի շարք խոչնդոտներու:

Ժողովրդավարական սկզբունքները,զարգացած ու առաջացած երկիրներու չափանիշերը յարգել տալու պարտականութիւնը կուսակցական կառոյցներու վիճակուած է,անոնք աշխոյժ աշխատանք պէտք է տանին ժողովրդական զանգուածներու ընտելացումը ապահովելու համար:

Իշխանութեան վերին խաւը տիպար պէտք է ծառայէ ժողովուրդին եթէ իսկապէս երկիրը որդեգրած է իր վերելքի արշաւը:ԱՐՏԵՐԿՐԻ ԲՈԼՈՐ ՀԱՅ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԿՈւՍԱԿՑՈւԹԻՒՆՆԵՐԸ ՊԱՐՏԻՆ ՆԱՐԳԱՂԹԵԼ ԴԷՊԻ ՀԱՅԱՍՏԱՆ,ուր պիտի ծառայեն երկրին բարեզարդման ու յառաջդիմութեան ձեռնարկներուն:Արտերկրի հայը իր ծնած ու մեծցած երկրին քաղաքացին է ուր կրնայ տէր դառնալ բարձր պաշտօններու. իւրաքանչիւր հայ ըստ իր զգայնակութեան (sensibilité) կրնայ անդամակցիլ երկրին այլազան կուսակցութիւններուն որոնց ծրագիր կանոնագիրը իրեն վստահութիւն կը ներշնչէ: Նկատի ունենալով վերոյիշեալ պայմանները արասահմանի մէջ Հայ քաղաքական կուսակցութիւններու գործունէութիւնը կը թուլանայ ու կը դառնայ անբաղձալի յաչս այն երկրին զոր ընկալած է իր հողու վրայ ցեղասպանուած ժողովուրդի մը բեկորները:


(*)Յետ Հայաստանի անկախութեան ուր Հայ Կուսակցութիւնները խարիսխ հաստատած են Մայր Հայրենիքի մէջ, անոնք այլևս իրաւասութիւն չունին գործելու որպէս կուսակցութիւն Սփիւռքի մէջ:
Արտերկրի հայը, որ նկատուած է այդ հասարակութեան քաղաքացին, կրնայ մուտք գործել երկրին զանազան ոլորտներուն մէջ, ինչպէս քաղաքական, տնտեսական,սինտիկոսական, դիւանագիտական,տեղեկատուական, կրթական, մարզական, բժշկական և այլ մարզերու մէջ:
Այսպէսով արտերկրի հայը ամուր կերպով կառչած իր լեզուին ,հաւատքին ու մշակոյթին՝ տոգորուած ազատութեան և իրաւունքի առաքինութեամբ, ան
ամենամեծ օժանդակութիւնը մատուցած կ՝ըլլայ իր երկրին ու անլինելի դարձած ՀԱՅ ԱԶԳԱՅԻՆ ԴԱՏԻՆ:


Ներսէս Տուրման
Փարիզ Յուլիս 2009
ndurman@sedecs.com